Zeherlik chikimlik chekkuchi Uyghur yashlar kopeymekte

Igiligen melumatlargha qarighanda, hazir Uyghur ilidiki zeherlik
chikimlik chekkuchilerning kop sandikisi yashlar bolup, ularning
arisida Uyghur yashliri 70% ni igiligen. Bu heqte radiomizning
ziyaritini qobul qilghan Uyghur ilidiki ishchilar zeherlik chikimlik
tashlash 1 þ- Merkizidiki bir mesul doxtur mundaq didi:

"Bizning bu yerde zeherlik chikimlik chikidighanlar asasen digidek
hemmisi yashlar bolup, Uyghurlar kop sanni igileydu. Zeherlik
chikimlik chikidighan Uyghurlar omumiy chekkuchiler sanning 60 – 70
% tini igileydu. Ularning hemmisi 27 yashtin 35 yashqiche bolghan
ariliqtiki yashlar. Asasiy jehettin hemmisi urumchilik yashlar. Men
bu zeherlik chikimlik cheklesh merkizide ishliginimge xili yillar
boldi. Yiqinqi ikki yildin buyan, zeherlik chikimlikke
biriliwatqanlarning sani korunerlik halda kopeymekte. Bolupmu
Uyghurlar. "

Uyghur yashlarning zeherlik chikimlikke birilishidiki sewebler

Ziyaritimizni qobul qilghan bu doxtur zeherlik chikimlikke
biriliwatqan Uyghur yashlirining kunsiri kopiyiwatqanliqini
tekitlesh bilen bir waqitta, bundaq bulushtiki sewebler heqqidimu
toxtaldi:

"Yiqinqi bir nechche yildin buyan, zeherlik chikimlik chekkuchiler
sani izchil halda orlimekte. Buni bizning bu yerge kilip
dawaliniwatqan yingi bimarlarning kunsiri kopiyiwatqanliqidinla
biliwalghili bolidu. Bu yingi bimarlarningmu kop sandikisi yenila
Uyghurlar, bundaq bolushi, menche ularning medeniyet sewiyisi we
aile terbiyisige baghliq. Buningdin bashqa yene, jemiyetkimu
baghliq. Chunki zeherlik chikimlikke birilgen Uyghur yashlirining
kop sandikisi xizmiti yoq, ishsiz yurgenler. Ular turmush yolida
duch kiliwatqan turluk bisimlargha berdashliq birelmigenliktin,
zeherlik chikimliktin ayrilalmas bolup qalghan".

Xitay agintliqining urumchidin bergen xewiridin melum bolushiche,
hazir Uyghur ilide zeherlik chikimlik mesilisi ilgiriki yillargha
silishturghanda, tiximu ighirlighan bolup, hetta mekteplerdiki yash þ-
Osmur balilarmu bu xil bolmighur adetni ozige yuqturuwalghan.

Aliy mektep oqughuchiliridinmu zeherlik chikimlik chikidighanlar az
emes

Ziyaritimizni qobul qilghan zeherlik chikimlik cheklesh merkizidiki
doxturning ashkarilishiche, mezkur merkezge kilip dawaliniwatqanlar
arisida, aliy mektepte oquwatqan Uyghur oqughuchilirimu bar iken:

"Kelgenler arisida, aliy mektep oqughuchilirimu bar. Mesilen,
yiqinda tixi emdila aliy mektep putturgen bir Uyghur oqughuchi
bizning bu yerge kilip dawalanghan idi. Dimek zeherlik chikimlik
aliy mektep oqughan sewiyilik yashlar arisidimu tarqalghan. Men
dawalanghili kelgen bu Uyghur yashtin qandaq qilip zeherlik
chikimlikke birilip qalghanliqini sorighinimda, u manga
sawaqdashliri bilen sirtqa chiqip oynighinida, ozining bashqilar
teripidin mejburlanghanliqini sozlep bergen. U zeherlik
chikimlikning qanchilik ziyanliq ikenlikini bilip turghan bolsimu,
dostlirining zorlishigha yuz kilelmey chikip salghan. Kiyin bara -
bara ozini tartalmighidek haletke yetken."

Zeherlik chikimlik we eydiz mesilisi heqqide nurghun maqale ilan
qilghan, nyuyorkta turushluq miditsina tetqiqatchisi doktor muhemmet
imin ependi Uyghur yashlirining zeherlik chikimlikke birilip
kitiwatqanliqi heqqide toxtilip, Uyghur yashlirining zeherlik
chikimlikke birilip kitishidiki asasliq sewebning ishsizliq we
iqtisad ikenlikini otturigha qoydi.

(RFA tor bitidin ilindi)