Uyghurlar duch kiliwatqan saghlamliq mesilliri

(dawami)

6- Uyghur Ilidiki kochmenlerning we turaqsiz kishilerning hessilep
kopiyish her xil yuqumluq kiselliklerning Uyghur Ilida we Uyghurlar
arisida koplep tarqilishigha sewep bolmaqta.

Hokumetning pilanliq we pilansiz kochmen yotkesh we gheripni ichish
siyasitining netijiside, kopligen Xittay kochmenliri Uyghur Iligha
iqip kirgen bolup, bu kishilerning turmushi, turalghu jayi, ixtizadi
kirimi, kisel kourunush qatarliq jehetlerdiki turaqsizliqi, we
ulargha bolghan bashqurushning sistimilashmighanlighi tupeylidin, her
xil kisellikler bolupmu her xil yuqumluq kiselliklerning rayon atlap
tarqilishigha biwaste sewep bolmaqta.

Bates Gill we Song Gangning <<Shinjangdiki Eydiz>> digen maqalisida
Junggodiki kochmenler sani 1995-yili 53.5 miliyun bolghan bolsa, 2004-
yiligha kelgende 140 miliyungha yetkenligi, 2020-yiligha barghanda
300 ~ 500 miliyun ariliqida bolidighanlighi dokilat qilinghan.
Ichkirdin Uyghur iligha kelgen kochmenlerning hokumet
sitatistikisidiki sani 1995-yilidin 2000-yilighiche bolghan 5 yil
ichide 2.5 miliyun bolup, yiqinqi yilarda Uyghur iligha kochmen bolup
kelgenlerning omumi sani 5, 6 miliyungha yetken. Undin bashqa her
yili texminen 600000 waqitliq kochmen Uyghur iligha paxta yighiwilish
uchun kilidiken.

7-Uyghur ilidiki bay kembighellik periqining chongiyishi we Uyghur
ili xelqining turmush we yimek ichmek aditidiki ozgurushler, Uyghur
ilidiki her xil kiselliklerge giriptar bolghuchilarning kopiyishidiki
seweplerning biri hisaplinidu.

Junggoning Islahat, Gheripni ichish siyasitinining emillishige
egiship Uyghur ilining ixtizadi we ijtimayi qurulmisida bezi
ozgurushler yuz berdi. Ichkirdin kelgen kochmenlerni merkez qilghan
bir qisim kishiler biyighan bolsa, keng Uyghur dixxanlirini merkez
qilghan nurghun kishilerning turmush sewiyeside chong ozgurushler
bolmidi, beziliri hetta yerdin ayrilip qilish, emgek kuchi yiterlik
bolmasliq, we yaki ishliq sewepler tupeylidin, ixtizadi ehwali
burunqidinmu nacharliship, hetta kisel bolup qalsa doxturgha
korunelmeydighan haletke chushup qaldi. Ixtizadi tereqqi qilghan
chong sheherlerdiki kishiler, xizmettin siritqi waqitlirini her xil
olturash, yep ichishlar bilen kompiyutur, internetke serip
qilidighan, herketni az qilidighan, beden chinuqturqa
qatnashmaydighanlar koyishke bashlidi. Netijide, Uyghur ilidiki
diyabit kisili, yurek qan tomur kisili qatarliq simizlik bilen
munasiwetlik ¡°baylar kisili¡±ge giriptar bolghanlar bilen her xil
yuqumluq kisili qatarliq ¡°Kembigheller kisili¡±ge giriptar
bolghanlarning sani hessilep kopyishke bashlidi.

Qoshumche: ¡°Baylar kisili¡± we ¡°Kembigheller kisili¡±

Bezi kishiler ixtizadi tereqqi qilghan rayon, dowletlerde we yaki
ixtizadi yaxshi kishiler arisida kop uchuraydighan bezi kisellerni
baylar kisili dep ataydighan bolup, bu kiseller Tajisiman Yurek Qan
Tomur Kisili (¹ÚÐIJ¡), Yuquri Qan Bisimi (¸ßѪѹ), Qizil Qan Tomur
Qitiwilish Kisili (¶¯ÂöÓ²»¯) qatarliq yurek qan tomur kisili (ÐÄѪ¹Ü¼²
²¡), Minge Qansizlinip Olush Kisili (ÄÔ¹£ËÀ), Mingige Qan Chushush
Kisili (ÄÔ³öѪ), Minge Qan Tomuri Qitishiwilish Kisili (ÄÔѪ¹ÜÓ²»¯)
qatarliq minge qan tomur kisili (ÄÔѪ¹Ü¼²²¡) we diaybit kisili (ÌÇÄò²¡)
qatarliq kisellerni oz ichige alidighan bolup, bu kiseller asasen
kishilerning gosh, may we tatliq yimeklikler qatarliq yuquri
inirgiyelik yimekliklerni kop istimal qilishi bilen biwaste
munasiwetlik bolup, herketni az qilidighan simiz kishiler arisida kop
uchuraydu. Bu kisel adette ixtizadi tereqqi qilmighan kembighel
rayunlardiki kembighel kishiler arisida bek kop uchurmaydu.

Bezi kishiler ixtizadi tereqqi qilmighan rayon, dowletlerde we yaki
kembighel kishiler arisida kop uchuraydighan bezi kisellerni
kembigheller kisili dep ataydighan bolup, bu kiseller her xil
tebirkiloz kisili (½áºË²¡), jigger yallughi (¸ÎÑ×), bezgek (ű¼²),
kezik (É˺®), ichi suruk (Á¡¼²)£¬qapliq qurut kisili (°ü³æ²¡), her xil
medde qurut kisili (¼ÄÉú³æ²¡) qartarlqi her xil yuqumluq kiseller we
parazit qurut kisilini oz ichige alidighan bolup, bu kiseller asasen
kishilerning yimek ichmeklirining nachar bolushi, yeni ozuqluq
yitishmeslik, yimek ichmek tazliqining nachar bolushi, ichimlik
suyining bulghunishi, kishilerning tazliq we ang sewiyesining towen
bolushi qatarliq sewepler bilen biwaste munasiwetlik. Bu kiseller
adette Afriqining otur qismidiki tereqqi tapmighan dowletler bilen
bezi Asiya dowletliride kop uchuraydu, biraq tereqqi qilghan gherip
memliketlerde we chong sheherlerdiki ixtizadi yaxshi bolghan bay
kishiler arisida asasen bek kop uchurmaydu.

(dawami bar)