Uyghurlar duch kiliwatqan saghlamliq mesilliri

Dawami

2-Uyghur Ilida ilip birilgha atum siniqining tesiri.

1964-yili 10-ayda Junggo hokumiti Uyghur Ilide tunji qitimliq atum
siniqi ilip barghandin hazirgha qeder nurghun qitim atum siniqi ilip
barghan bolup, gerche hokumet Uyghur Ilide ilip barghan atum
siniqining yerlik xelqlerning salametlikige ziyan salmighanliqi
toghursida alahide teshwiqatlarni qilip kelgen bolsimu, biraq atum
siniqining Uyghur Ili xelqining salametlikige ilip kelgen ziyanliri
koz yumghili bolmaydighan bir heqiqet.

3- Uyghurlar behriman bolalaydighan we behriman boliwatqan saqliqni
saqlash orunliri, esteliri we uskunlirining yitersizliki we
tengpungsizliqi.

Hokumet tor bitide ilan qilghan <<Shinjiang Uyghur Aptinum Rayunining
Omumi Ehwali>> digen maqalidiki sanliq melumatlargha asaslanghanda,
gerche putun Uyghur Ilidiki chong kichik doxturxanilarning sani 1500
din, sehiye xadimlarning sani 96 ming din ashqan bolsimu, biraq bu
doxturxanilar ichide dawalash texnikisi we saqliqni saqlash sewiyesi
Junggoning otura-yuqiri sewiyesige yetken doxturxanilar sani nahayti
cheklik bolup, ularning muteleq kop qismi Urumchi qatarliq chong
sheherlerge toplashqan.

Hokumet sitatiskisigha asanlanghanda putun Uyghur nopusining aran
19.44% chong kichik sheherlerge olturaqlashqan bolup, sheherde
olturaqlashqan bu Uyghurlarning peqet bir qismila bu doxturxanilar
teminligen yuquri sewiyelik saqliqni saqlash mulazimetliridin
behriman bolalaydu.

Uyghur nopusining 80.56% yiza qishlaqlargha olturaqlashqan bolup, bu
yiza qishlaqlardiki doxturxana we sehiye xadimlirining dawalash
texnikisi, tibbi uskune we saqliqni saqlash mulazimetliri yenila
iptidayi halalette. Shu seweptin Uyghurlarning mutleq kop qismi
yenila yuquri sewiyelik saqliqni saqlash mulazimetliridin behriman
bolalmaydu, yaki kem digende waxtida unumluk behriman bolalmaydu.

Bu Uyghurlarning saqliqni saqlishi we kisellikning aldini ilishining
qiyin bolushidiki muhim seweplerning biri.

4- Mutleq kop sandiki Uyghurlarning hichqandaq ijtimayi parawanliq we
saqliqni saqlash sughurttisidin behriman bolalmasliqi, yaki ijtimayi
parawanliq we saqliqni saqlash sughurttisidin toluq behriman
bolalmasliqi.

Yuqurda eytilghinidek hokumet sitatiskisigha asanlanghanda putun
Uyghur nopusining 80.56% yizilargha, aran 19.44% chong kichik
sheherlerge olturaqlashqan bolghachqa, Uyghurlarning ichide muqim
xizmiti bar, xizmet orni we yaki hokumet teminligen jemiyet
parawanliqi we salametlik sughurttisidin behriman
bolalaydighanlarning sani 10% yetmeydu. Yiza qishlaqlargha
olturaqlashqan 80.56% Uyghurlar bilen sheherlerdiki muqim xizmet orni
yoq Uyghurlar bolup, jemi 90% etirapidiki Uyghurlar hokumet yaki
xizmet orni teminligen saqliqni saqlash sughurttisidin behriman
bolalmaydu.

Bu Uyghurlarning bir qisimliri gerche yiqindin biri yolgha
qoyiliwatqan hemkarliq sughurttisigha eza bolghan bolsimu, biraq
kisel bolghanda, bu sughurttilardin dawalinish heqqini ilishi nahayti
qiyin. Mutlek kop sandiki Uyghurlar oz yinidin pul chiqirip doxturgha
korungenligi we dawalanghanlighi uchun, ular qerelik salametlik
tekshurush digendek kisellikning aldini ilishta muhim bolghan
saqliqni saqlash mulazimetliridin behriman bolmaydu.

Uyghurlar arisidiki ishsizliq we her xil ixtizadi qiyinchiliq
tupeylidin, mutleq kop sandiki Uyghurlar peqet ighir kiselge giriptar
bolghanda yaki kisili ighirliship amal bolmighanda doxturgha birip
korunush imkaniyitige ige. Bu Uyghurlarning saqliqni saqlashida duch
kiliwatqan muhim ijtimayi mesililerning biri hisaplinidu.

5-Uyghur ayalliri duch kiliwatqan qayta qayta bala aldurwitish
opiratsiyesi Uyghur ayallirining her xil ayallar kisilige giriptar
bolushidiki seweplerning biri hisaplinidu.

Uyghur ayalliri bolupmu yizilardiki Uyghur ayalliri hamildar bolup
qilishni Xudaning iltipatidin dep qarighachqa, hem hamildar bolup
qilishtin saqlinish uchun alahide chare tebbir qollanmighanliqtin we
yaki qandaq qilghanda hamildar bolup qilishtin saqlanghilighi
bolidighanliq toghursida alahide sawatqa ige bolmasliqi sewibidin,
qayta qayta hamildar bolup qilishtek ehwallar, bolupmu dixxan ayallar
arisida bir az omumlashqan bolup, ularning pilandin sirit hamildar
bolghanlighi sizilgen haman pilanliq tughutqa mesul xadimlar
teripidin bala alghuziwitish opiratsiyesi qilishqa mejburlinidu. Eger
bundaq opiratsiyeler qayta qayta kop qitim sadir bolsa, bolupmu bu
xil opiratsiyeler alhide dizinpiksiye qilinmighan nachar
sharahitlarda ilip birilsa, ayallarning salametlikige biwaste ziyan
kelturidu. Bu Uyghur ayallarning her xil ayallar kisilige giriptar
bolush nisbitining bashqa ayallardin yuquri bolishidiki seweplerning
biri.

(dawami bar)