Uyghurlar duch kiliwatqan saghlamliq mesilliri

(Dawami)

Undaqta Uyghurlar arisidiki her xil kiselliklerge giriptar
bolghuchilarning uzluksiz kopiyishige qaysi amillar sewep bolghan?

Bu soalgha jawap birish uchun, aldi bilen adem bedinide kisel peyda
qilidighan amillar bilen tonushup otmeklik lazim.

Adem bedini her kuni digudek her xil kisellik peyda qilghuchi
amillar bilrn uchurshup turidu, biraq adem bedini uchurashqan bu her
xil kisellik peyda qilghuchi amillarning hemmisi adem bedinide kisel
peyda qilmaydu. Kisellik peyda qilghuchi amillar adem bediniye
kirgendin kiyin, adem bedinining kisellikke qarshi turush qabiliyiti
bilen kisellik peyda qilghuchi amillar arisida kuch sinash bolidu.
Eger bu kuch sinashta adem bedinige kirgen kisellik peyda qilghuchi
amillar utup chiqsa, adem bedinide kisellik peyda bolidu. Eger bu
kuch sinashta adem bedinining kisellikke qarshi turush qabiliyiti
utup chiqsa, adem bedinide kisel peyda bolmaydu.

Adem bedinide kisel peyda qilghuchi amillar gerche nahayti kop
bolsimu, biraq ularni towendiki 6 xil turge yighinchaqlashqa bolidu.

1- Biyologiyelik Amillar; bu turdiki kisel peyda qilghuchi amillar
her xil virus, baktirye we parazit qurutlarni oz ichige alidu.
Biyologiyelik kisel peyda qilghuchi amillar adette nepes yoli, hezim
qilish yoli, suduk we jinsi yol, zexmilengen tire qatarliq yollar
arqiliq, adem benige kirip, kisel peyda qilidu. Waxti otup buzulup
qalghan yimek ichmekliklermu mushu turge kiridu.

2- Ximiyelik Amillar; bu turdiki kisel peyda qilghuchi amillar
dixxanchiliqta ishlitilidighan her xil ximiyelik oghut we dorilarni,
sanaette ishlitilidighan her xil ximiyelik maddilarni, sanaet
exletlirini, atum siniqi peyda qilghan her xil ximiyelik maddilarni,
zeherlik maddilarni, her xil is tuteklerni, her xil ximiyelik
dorilarni, layaqetsiz yaki saxta saqliqni saqlash boyumlirini we
girim qilish boyumlirini oz ichige alidu. Adette her xil
dixxanchiliq doriliri we zeherlik maddilar bilen bulghanghan yimek
ichmekliklernimu mushu turge kirguzushke bolidu.

3- Yimek Ichmek we Turmush Amilliri; bu turdiki kisel peyda
qilghuchi amillar asasliqi adem bedinide simizlik bilen munasiwetlik
her xil kisellikerni peyda qilidighan gosh, may, kolestirol we
shiker qatarliq yuquri inirgiyelik yimeklilerni, kop yep kop ichish,
az herket qilish, beden chiniqturushqa qatnashmasliq qatarliq
turmush adetlirini oz ichige alidu.

4- Irsi Amillar; bu turdiki kisel peyda qilghuchi amillar her xil
ghelite xirimosoma (heteromorphic chromosomes, ÒìÐÎȾɫÌå), ginning
ushtumtut ozgurushi (mutant gene, Í»±ä»ùÒò) qatarliq amillarni oz
ichige alidu.

5- Fizikiliq Amillar; bu turdiki kisel peyda qilghuchi amillar her
xil radiyaktipliq nurlarni, kuchluk quyash nurini, heddidin ziyade
yuquri we towen timpiraturni, yuquri chastotiliq awaz dolqunlirini
we adem pedinide zexmey peyda qilidighan er xil mixanikliq amillarni
oz ichige alidu.

6- Pisxilogiyelike amillar; bu amillar kishilerning rohi haliti,
yeni turmushtiki xer xil rohi bisim, alahide achiqlinish,
azaplinish, xorlunush, kemsitilish, chetke qilish qatarliq rohi we
ijtimayi amillarni oz ichige alidu.

(dawami bar)