Hazir Amirkida AIDS kisilini dawalashta ishlitishke testiqlanghan
dora turi jemi 22 xil bolup, bu dorilarning biri yaki ikki uchini
birleshturup ishlitip dawalash arqiliq, bimarning omurini uzartish
mexsitige yetkili bolidu. Eger kishiler AIDS virusi yeni HIV bilen
yuqumlunup qanche burun iniqlansa, we qanche burun dora ishlitip
dawalash ilip barsa, HIV yuqumlunushtin AIDS kisilige tereqqi qilish
suretini astilatqili bolushi mumkin. Yene usluksiz dawalash ilip
barsa, AIDS kisilining tereqqi qilishini astilatqili we bimarning
omurini uzartqili bolushi mumkin.

Amirkida Peter isimlik bir bimarning 1985-yili HIV bilen
yuqumlanghanlighi iniqlanghan iken. Eyni waqitta AIDS ni dawalashta
testiqlanghan dora asasen yoq ikenduq. 1987-yili AZT digen dora AIDS
kisilini dawalashta testiqliniptu. Shuningdin itiwaren bu kishi
uzluksiz dawalash ilip biriptu. Hazir 22 yildin kiyin bu kishi tixi
hayat iken.

Hazir bar bolghan yuqarqi 22 xil dora arqiliq dawalash ilip barghanda
qandiki HIV ni konturul qilip, kiselning tereqqi qilishini
astilatqili, we bimarning omurini uzartqili bolghan bilen, nahayti az
sandiki kishiler bedinidiki HIV ning yoqighanlighi toghursidiki
xewerlerni hisapqa almighanda muteleq kop sandiki kishilerning
bedinide HIV dawalamliq mewjut bolup turidu, we kopunche bimar AIDS
kisilige tereqqi qilghandin kiyin 5, 6 yil ichide olup kitidu. Shunga
hazirgha qeder AIDS kisili unumluk dawasi bolmighan kisel hisaplinip
kiliwatidu. Bundaq digenlik AIDS kisilige dawa yoq digenlik emes,
mundaqche eyitqanda AIDS kisilige dawa bar biraq unumluk dawa yoq.

Nurghun dawalash imkaniyiti tamamen bar bolghan kisellerge giriptar
bolghan Uyghurlar her xil sewepler tupeylidin unumluk dawalash
pursitige ige bolalmaywatqan bugunki kunde, "AIDS kisilige dawa
tipildi" digen xewerdin alahide hayajanlinip kitishning kop ehmiyiti
yoq. Eger AIDS kisilige unumluk dawa tipilghan bolsa, bu heqiqeten
bir xushallinarliq ish, biraq bizge nisbeten eng muhimi, AIDS ni
dawalash emes, belki uning aldini ilishqa tiximu ehmiyet birish. Eger
biz yiterlik ehmiyet bersekla, AIDS ksilining Uyghlar arisida
tarqilish suretini astilitalaymiz, we bara bara azlitalaymiz. AIDS
ning aldini ilish AIDS kisilini dawalashqa nisbeten, Uyghurlargha
yiximu muhapiq, tiximu emili, tiximu ixtizadchil, tiximu yaxshi chare
hisaplansa kirek. Emiliyette kisel dawalashning ozi kiselning aldini
ilish meghlup bolghandin kiyin qollunidighan "amal yoqning amali".

Men burun dep otkendek AIDS kisili yolda kitiwatqan ademlerge
ozligidinla yuqup qalmaydu. Bir adem AIDS kisilige giriptar bolush
uchun, HIV bilen yuqumlunush kirek. HIV bilen yuqumlunushning asasliq
yolliri qalaymiqan jinsi munasiwet qilish, zeherlik chikimlikni
zeherlik chikimlik chekkuchiler arisida bir yingne bilen ortaq okul
qilip urush, andin qalsa qan silish, apidin baligha yuqush
qatarliqlar. Axirqi ikki sewepni hisapqa almighanda, AIDS bilen
yuqumlunushni asasen meyli dini itiqadimiz olchimi boyiche bolsun we
yaki hazirqi qanun tuzum olchimi bilen bolsun, "yaman ish qilish"
bilen munasiwetlik dep qarashqa bolidu. Elwette qan silish arqiliq
ozlirige AIDS ni yuqturiwalghan gunasiz kishilermu bar. Likin hazir
Uyghurlar arisidiki AIDS kisili bilen yuqumlanghanlarning omumi
yuzluk ehwalidin qarighanda, mutleq kop qismi yenila qalaymiqan jinsi
munasiwet qilish, zeherlik chikimlikni zeherlik chikimlik
chekkuchiler arisida bir yingne bilen ortaq okul qilip urush bilen
biwaste munasiwetlik. Shunga hayatimizni qedirleyli, ozimizge,
ahilimizge mesul bolayli. Ikkila alemde guna hisaplanghan ishlardin
qol uzeyli.