Batur Rozining Ushtumtut Qaza tipishi munasiwiti bilen

Memet Emin

Hemmimizge melum bolghunidek 2007-yili 3-ayning 27-kuni el soygen
ataqliq yazghuchi, shahir we terjimanimiz Batur Rozi yurek kisili
ushtumtut qozghulush sewibi bilen bizdin waqitsiz ayrildi. Emdila 40
yashqa kirgen bu oghlanimizning olimi weten ichi we sirtidiki
xelqimizni choqur qayghurgha chomdurdi, we shundaqla xelqimiz
arisida ¡°nime uchun kozge korungen ziyalilirimiz we zatlirimizning
omuri kunsayin qisqa bolidu¡±digen sual we tuyghularni peyda qildi.

Anglashlargha qarighanda merhum Batur Rozining yoshurun yurek kisili
yeni tajisiman yurek qan tomur kisili bolup, 3-ayning 27-kuni kochida
kitiwatqanda yurek kisili ushtumtut qozghulup, yiqilip chushup
kochida yirim saetlerche yitip qalghan. Eyni waqitcha kochida shunche
kop ademler bolghan bolsimu, biraq kopunche kishilerning kari
bolmighan, kiyin yaxshi kongel birsining jiddi qutquzushqa xewer
qilish bilen, jiddi qutquzush mashinisi kilip, bimarni doxturxanigha
ilip barghan, biraq qutquzush unum bermey, xelqimizdin waqitsiz
ayrilghan (merhumning yatqan yiri jennet bolsun).

Yurek kisili yeni tajisiman yurek qan tomur kisilining ushtumtut
qozghilishi diginimiz adette yurekni qan bilen teminleydighan
tajisiman qizil qan tomurining tariwilishi we ushtumtut tosulup
qilishi sewibidin yurekke qan yitishmeslik netijiside peyde bolghan
kisellikni kozde tutidu.

Tajisiman Yurek Qan Tomur Kisili (¹ÚÐIJ¡), Yuquri Qan Bisimi (¸ßѪѹ),
Qizil Qan Tomur Qitiwilish Kisili (¶¯ÂöÓ²»¯), Minge Qansizlinip Olush
Kisili (ÄÔ¹£ËÀ), Mingige Qan Chushush Kisili (ÄÔ³öѪ), Minge Qan
Tomuri Qitishiwilish Kisili (ÄÔѪ¹ÜÓ²»¯) we diaybit kisili (ÌÇÄò²¡)
qatarliq kiseller adette ixtizadi tereqqi qilghan rayon, dowletlerde
we yaki ixtizadi yaxshi kishiler arisida kop uchuraydighan
bolghachqa, beziler bu kisellerni ¡°baylar kisili¡±dep atishidighan
bolup, bu kiseller asasen kishilerning gosh, may we tatliq yimeklik
qatarliq yuquri inirgiyelik yimekliklerni kop istimal qilishi bilen
biwaste munasiwetlik bolup, herketni az qilidighan simiz kishiler
arisida kop uchuraydu. Bu kiseller adette ixtizadi tereqqi qilmighan
kembighel rayunlardiki kembighel kishiler arisida bek kop uchurmaydu.

Amirkida her yili 1.5 miliyun kishining yurek kisili ushtumtut
qozghulidighan bolup, yurek kisili Amirkida birinji derijilik chong
qatil hisaplinidu. Biraq Amirkida yurek kisilining ushtumtut
qozghulushi sewibi bilen olup kitiwatqanlarning kopunchisining yishi
asasen 60~70 yashtin yuquri bolup, mutleq kop qisim kishiler yurek
kisilige giriptar bolghandin kiyin 20~30 yil omur koreleydu.

Uyghur ili gerche ixtizadi anche tereqqi qilmighan rayon
hisaplansimu, biraq bu kiselge giriptar bolush nisbiti nisbeten
yuquri bolghan rayunlarning biri bolup, her yili kopligen Uyghurlar
yurek kisilining ushtumtut qozghilishi tupeylidin qaza tapidu. Mutleq
kop qismi 50 yash etirapida bolup, yiqinqi yillardin buyan yurek
kisilining ushtumtut qozghulishi tupeylidin olup kitiwatqan Uyghurlar
bolupmu ziyalilar yildin yilgha yashliship barmaqta. Bu asasen
Uyghurlarning yimeck ichmek, turmush aditi we Uyghurlar yuzliniwatqan
ijtimayi mesililer bilen biwaste munasiwetlik bolup, her birimizning
oylunishigha we kongel bolushige erzidu.

Towende men bashqilarning paydilishi uchun, tajisiman yurek kisili we
uning ushtumtut qozghulishi toghursida bilgenlirimni oturgha qoyap
otmekchimen.