Xitay we Uyghur ilide, opke raki kisilige giriptar bolghuchilar sani shiddet bilen kopeymekte

2007.01.08

Xitay dairliri teripidin birilgen sanliq melumatta korsitilishiche, yiqinqi 5 yildin buyan, Xittayda opke raki kisilige giriptar bolghuchilar sani 120 ming kopeygen. Shuning bilen bir waqitta, opke raki tupeylidin olgenler ning nisbiti barliq kisellikler arisida, eng yuqiri bolup hisablanghan.

Dunya sehiye teshkilat teripidin ilan qilinghan eng yingi doklatta korsitilishiche, opke kisili bilen olgenlerning kop sandikisi tamakini heddidin ziyade kop chekkenliktin iken. Hazirning ozide dunyada tamaka chekkenlik tupeylidin oz hayatidin ayrilghanlarning sani yiligha az digende 5 milyongha yetken.

Biyjing miditsina uniwirsititining opke rak kiselliki dawalash merkizining mudiri ji shu yi "Xittayda opke rakini kelturup chiqiriwatqan ikki chong amil bar, biri tamaka chikish mesilisi bolsa, yene biri ighir derijide bulghinip kitiwatqan muhit mesilisi" dep korsetti.

Yiqinda, xitay hokumiti teripidin ilan qilinghan sanliq melumatta korsitilishiche, hazir dunya boyiche, tamaka chikidighanlarning sani 1milyart 300 milyongha yetken bolup, buning 3 tin bir qismidin kopreki Xittayda iken.

Mutexessislerning analiz qilishiche, Xittayda hazir opke kiselliki tupeylidin oluwatqanlargha sewepchi boluwatqan tamaka chikish mesilisidin bekrek, muhitning kundin þ- kunge bulghinip kitiwatqanliqidin iken.

Yuqumluq kisellikler tetqiqatchiliri "Xittayda hazir iqtisadning tereqqi qilishi bilen bir waqitta, sanaet we bulghanghan rayonlar barghansiri kopiyip, hawa, su we tupraq qatarliqlar zor tesirge uchrimaqta. Muhit supitining nacharlishishi opke kisilige oxshash nurghun yuqumluq kiselliklerning kopiyip kitishige sewepchi boldi" dep bildurmekte.

8 þ- Yanwar kuni Uyghur ilidin birilgen xewerde iytilishiche, hazir urumchining hawa bulghinish derijisi memliket boyiche eng aldinqi orunda turidiken. Bundin ilgiri birilgen muhit heqqidiki xewerlerde korsitilishiche, urumchidiki hawaning bulghunishidiki sewep asasen komur isidin kilip chiqqan. Shundaqla bu xil komur isi tupeylidin bulghanghan hawa mezkur jaydiki opke kisellikining ilgirikidin hessilep kopiyiwatqanliqigha sewepchi bolghan.

Nyuyorktiki miditsina tetqiqatchisi muhemmet imin ependi bu munasiwet bilen ziyaritimizni qobul qilip, opke kisellikini kelturup chiqiridighan asasi amillar heqqide toxtaldi.

(RFA xewiri)