Xelqimizning bishigha kelgen yene bir baliyi apet -- AIDS

Memet Emin

Shinjiang Xewer Tor Bitining 10-ayning 16-kunidiki xewirige asaslanghanda,
Uyghur Ilide axirqi 9 ay ichide 4732 kishi yingidin HIV/AIDS bilen yuqumlanghan,
yeni Uyghur Ilide ottura hisab bilen her kuni 17 adem yingidin HIV/AIDS bilen
yuqumlanghan. Xewerde eytilishiche, Ili Rayonidila her 100 ayalning biri
HIV/AIDS bilen yuqumlanghan iken.

Statistika qilinishiche, 2005-Yili 30-Sintebirgiche Uyghur Ilidiki HIV/AIDS
bilen yuqumlanghuchilarning tizimliktiki sani 11303 bolghan bolsa, 2006-Yili
30-Iyungha kelgende HIV/AIDS bilen yuqumlanghuchilarning tizimliktiki sani 16035
ge yetken.

Amirkida hazir texminen 940 mingdin 1 miliyun 180 ming ariliqida HIV/AIDS kisili
bilen yuqumlanghuchilar bar bolup, bularning ichide texminen 24~27% ozining
HIV/AIDS bilen yuqumlanghanlighini bilmeydiken.

Hazir Uyghur Ilidiki HIV/AIDS bilen yuqumlanghuchilarning tizimliktiki iniq sani
16035 bolup, iniqlanmighan bu tizimlikke kirmigen yeni ozining HIV/AIDS kisili
bilen yuqumlanghanlighini bilmeydighanlar bu sandin nechche hesse yuquri bolushi
mumkin.

300 miliyun nopusi bar Amirkida texminen her 270 adem ichide bir adem HIV/AIDS
bilen yuqumlanghan bolsa, Uyghur Rayunining Ili Wilayitide her 100 ayalning
ichide 1 ayal HIV/AIDS bilen yuqumlanghan.

2000-yildin 2006-yilgha qeder bolghan 6 yilda, her yili texminen 40 ming
Amirkiliq yingidin HIV/AIDS bilen yuqumlanghan. Yeni HIV/AIDS bilen
yuqumlanghanlarning kopiyish tizligi asasen konturul qilinghan.

300 miliyun nopusi bar Amirkida HIV/AIDS bilen yuqumlanghanlarning sani her yili
40 mingdin kopeygen bolsa, nopusi 30 miliyungha barmaydighan Uyghur Ilidiki
HIV/AIDS bilen yuqumlanghanlarning sani 9 ay ichide 4732 kopeygen (bu tixi
HIV/AIDS bilen yuqumlanghanlighi iniqlanghanlarning san bolup,
iniqlanmighanlarni qoshqanda, emili san buningdin nechche hesse kop bolushi
mumkin.

Hazir Amirkida texmine 100 ming etirapida AIDS kisili bar iken (qalghanliri
yenila yuqumlunush basquchida bolup, tixi AIDS kisilige tereqqi qilmighan.
Amirkida AIDS kisili bayqalghandin buyan texminen 530 ming kishi AIDS ksili
sewibidin olup ketken iken.

Uyghur Ilide zadi qanche kishining AIDS kisilige tereqqi qilghanlighi we qanche
kishining AIDS kisili bilen olup ketkenliki toghursida tixi toluq sanliq
malumatqa ige bolmisaqmu, biraq kisip eytishqa boliduki yiqin kelguside bu
sanlar yuqarqi sanlargha egishi hessilep kopiyishi mumkin.

Amirka gerche HIV/AIDS eng burun tarqighan dowletlerning bir bolsimu, biraq her
qaysi jehetlerdin tereqqi qilghan dowlet bolghachqa, HIV/AIDS ning tarqilishini
unumluk konturul qilghan, biraq Uyghur ili her qaysi jehetlerdin tereqqi
qilmighan rayon bolghachqa, HIV/AIDS ning Uyghur ilidiki tarqash ehwali eger
hazirqidek tereqqi qiliwerse, uzun otmigen kelguside, herqaysi jehetlerdin qiyin
ehwalda qalghan xelqimizge tesewur qilghusiz balayi apet ilip kilishi mumkin.